Sayfa: [1]   Aşağı git
  Yazdır  
Gönderen Konu: Kentlerin Fonksiyonları ve Sınıflandırılması  (Okunma Sayısı 5645 defa)
0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.
AbuzerKadayıf
Deneyimli Üye
****

Performans: 223
Çevrimdışı Çevrimdışı

Mesaj Sayısı: 170



« : 31 Ekim 2008, 16:24:57 »


Bilindiği gibi kentler, iki yönlü ilişkinin odak noktasını oluşturur. Bunlardan biri, kentlerde yaşayan büyük nüfus kütlesinin beslenmesi ve fabrikaların ham madde ihtiyaçlarının karşılanması için kent dışı veya kırsal kesimle bağlantıdır. İkincisi ise kentde üretilen çeşitli mal ve hizmetlerin kent dışına götürülmesidir. Başka bir ifada ile kentlerin kurulması ve önemini koruması bu iki ana fonksiyona bağlıdır.

İlk zamanlar siyasî otorite kentlerde merkezileşmiş ve ülkenin veya yörenin yönetimi kentden idare edilmiştir. Buna örnek olarak, idari merkez olarak Selçuklular başkenti olan Konya ile Osmanlılara ise sırasıyla başkent olan Söğüt, İznik, Bursa, Edirne ve nihayet İstanbul verilebilir. Bunun yanında kentler, hukukî ve dinî yönden de tarihin çok eski devirlerinden beri önemli bir fonksiyon kazanmıştır. Ayrıca, tıbbî, eğitim-öğretim, kültürel ve sanatsal faaliyetlerin yoğunlaştığı birer merkez olma durumuna gelmiştir. Kent, sanayi faaliyetleri ile her çeşit işlenmiş maddenin üretildiği, ticaret faaliyetleri ile hertürlü malın pazarlandığı, alış¬verişin yapıldığı, çevresini sıkı şekilde kendine bağladığı ve âdeta kopmaz bir parça hâlinde çevreye hizmet veren bir odak noktası durumundadır. Sadece bu açıdan ele alındığında kentlerin genel fonksiyonlarını, idarî, askerî, ticari, ulaşım, dinî ve kültürel faaliyetler oluşturmaktadır.

Kentler, farklı araştırıcılar tarafından farklı kriterler dikkate alınarak sınıflandırmaya tabi tutulmuştur. Bunlardan başlıcaları şunlardır:

1.   Genetik sınıflandırma: Kentler tarihî köken veya kentleşme hareketleri başlangıcından itibaren kronolojik devrelere göre tasnif edilmektedir. Meselâ Tarih öncesi (prehistorya) kentleri, Klasik devir kentleri, Roma kentleri, Orta Çağ kentleri, modern kentler olarak bir sınıflandırma yapılmaktadır. Böylece çeşitli dönemlerde 'ortaya çıkan kentler ve bu devrelere göre yürüttükleri faaliyetler ele alınmaktadır.

2.   Morfolojik sınıflandırma: Kentlerin yerleştiği topografyanın önemli ölçüde kontrolüne bağlı olarak fizikî yönden farklı şekillere göre sınıflandırılmaktadır. Örneğin dairevî şekilde olan kentler ova üzerine kurulmuştur; doğrusal yönde gelişenler kıyı ve dağların etekleri ile ova arasına yerleşmiştir; vadi içi ve kenarlarına olanlar küme şeklinde ve ayrı semtler hâlinde birbirlerine bağlanmıştır. Kent, bu alansal plânına göre sınıflandırılır. Örneğin Konya ve Adana dairevî, Karadeniz sahilinde olanlar (Trabzon, Rize, Giresun, Samsun vs) doğrusal uzanış gösteren kentlerdir. İzmir ise körfezin başlangıçta muhtelif kesimlerine kurulan ve daha sonra birbiri ile bağlantı sağlayan atnalı şeklinde bir görünümdedir.

3.   Biyolojik sınıflandırma: Kentler, canlıların gelişmelerinde olduğu gibi, gelişme safhalarına göre (köy, kasaba, kent, metropol gibi) ayrılmaktadır.

4. Genişliğe göre sınıflandırma Kentler, işgal ettikleri sahanın genişliği, nüfus durumu esas alınarak da sınıflandırılmaktadır. Son yıllarda kentler, gelişebilecekleri sitlerde stabilleşmiş olduklarından, artan nüfusa başta konut sağlanması için daha ziyade çok katlı binalar yapılarak dikey yönde gelişme göstermektedir.

5. Nüfus miktarına göre sınıflandırma: Kentler sahip oldukları nüfusa göre, küçük, orta ve büyük olmak üzere sınıflara ayrılır.

6. Kentlerin fonksiyonlarına göre sınıflandırılma. Kentler, kuruluş amaçlarına ve bir bakıma yürüttükleri faaliyetlerin sosyo¬ekonomik özelliklerine, kuruldukları sahalara ve çevresi ile olan ilişkilere göre farklı fonksiyonlar göstermektedir. Bu fonksiyonlara göre de bir sınıflandırmaya tabi tutulur. Özetle fonksiyonlarına göre kentler; sanayi, ticaret, madencilik, kültür ve rekreasyon, turizm gibi çeşitli faaliyet ve hizmetlere göre sınıflandırılmaktadır. Bu fonksiyonlardan biri veya birkaçı, diğer fonksiyonlara göre ağır basmakta ve ağır basan fonksiyona göre kent kendine özgü karakter kazanmaktadır. Kentlerin fonksiyonlarına göre sınıflandırılmasında, bu konuda uğraşan coğrafyacılar, çeşitli metodlar geliştirmişlerdir. Bu metodların içerisinde uluslararası nitelikte olan sınıflandırma üçgen şeklinde bir diyagram üzerinde çeşitli sektörlerin yerleştirilmesi ve bu sektörlerden ağır basana göre yapılan sınıflandırmadır (Şekil 2.6). Şekilde görüldüğü gibi, eşkenar üçgenin kenarlarında tarım, ticaret ve hizmet ile sanayi sektörleri belirtilir ve sektörel ayırımlar, eşit aralıkla ve kenarlara paralel olarak çizilen çizgiler vasıtasıyla yapılır. Bu çizgilerden kalın olanları, esas fonksiyonları birbirinden ayırmaktadır. Kentler fonksiyonları itibariyle şöyle sınıflara ayrılabilir:
Kayıtlı

Öküzün dünyası gördüğü otlar kadardır...
Sayfa: [1]   Yukarı git
  Yazdır  
 
Gitmek istediğiniz yer:  

Image and video hosting by TinyPic

Image and video hosting by TinyPic