Ara  

Moldova
Gönderen: M.Sami KÖROĞLU Tarih: 28 Ocak 2014, 09:09:39 Görüntüleme: 382
Özet: Moldova Cumhuriyeti

Ülkenin Resmi Tam Adı: Moldova Cumhuriyeti
Kısa Şekli : Moldova
Yerel Tam Adı: Republica Moldova
eski: Moldavia Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti
Yönetim biçimi: Başkanlık Tipi Cumhuriyet
Başkenti: Kişinev
Bağımsızlık Günü: 27 Ağustos 1991 (Sovyetler Birliğinden ayrıldı)
Milli Bayramları: Bağımsızlık günü, 27 Ağustos (1991)
Üye Olduğu Uluslararası Örgüt ve Kuruluşlar: ACCT, BIS (Uluslararası İmar Bankası), BSEC (Karadeniz Ekonomik İşbirliği), CCC (Gümrük İşbirliği Konseyi), CE (Avrupa Konseyi), CEI (Orta Avrupa Girişimi), CIS (Bağımsız Devletlerin Topluluğu), EAPC (Avrupa - Atlantik Ortaklık Konseyi), EBRD (Avrupa Yatırım ve Kalkınma Bankası), ECE (Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu), FAO (Tarım ve Gıda Örgütü), IAEA (Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı), IBRD (Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası), ICAO (Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü), ICFTU (Uluslararası Serbest Ticaret Birlikleri Konfederastonu), IDA (Uluslararası Kalkınma Birliği), IFAD (Uluslararası Tarımsal Kalkınma Fonu), IFC (Uluslararası Finansman Kurumu), ILO (Uluslarası Çalışma Örgütü), IMF (Uluslararası Para Fonu),Intelsat, Interpol (Uluslararası Polis Teşkilatı), IOC (Uluslararası Olimpiyat Komitesi), IOM (Uluslararası Göçmen Teşkilatı), ISO (Uluslararası Standartlar Örgütü), ITU (Uluslararası Haberleşme Birliği), OPCW (Kimyasal Silahları Yasaklama Organizasyonu), OSCE (Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Örgütü), PFP (Barış için Ortaklık), UN (Birleşmiş Milletler), UNCTAD (Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı), UNESCO (Eğitim-Bilim ve Kültür Örgütü), UNIDO (Endüstriyel Kalkınma Örgütü), UPU (Dünya Posta Birliği), WHO (Dünya Sağlık Örgütü), WIPO (Dünya Fikri Mülkiyet Teşkilatı), WMO (Dünya Meteoroloji Örgütü), WToO (Dünya Turizm Örgütü), WTrO (Dünya Ticaret Örgütü)
Doğu Avrupa’da yer alan bir devlet. Kuzey, güney ve doğusunda Ukrayna, batısında Romanya yer alır.
Târihi
Mîlattan önce yedinci asırdan îtibâren İskitler, Sarmatlar, Galatlar, Traklar, Daklar ve Slavların yerleşim merkezi olan bölge, 12. asırda Macarların hâkimiyetindeydi. Karpat Dağlarında yaşayan Ulahlar, 1349’da Macarlara karşı ayaklandılar ve Moldovya’ya yerleşerek bağımsızlıklarını îlân ettiler. Bu devlet, kuruluşundan îtibâren çeşitli hücumlara mâruz kaldı. Leh, Macar ve Altınordu devletleri tarafından yapılan bu saldırılara karşı, Moldovya Devleti savunmada çok zorluk çekti.
On beşinci asrın başlarında Osmanlı akıncıları Moldovya topraklarına girdiler. 1455’te Fâtih Sultan Mehmed Hanın İkinci Sırbistan Seferi dönüşünde Moldovya Prensliği Osmanlı Devletine tâbi olmayı kabul etti. Osmanlı Devletinin hâkimiyeti altına giren bölgeye Boğdan ismi verildi. Üç asır boyunca Osmanlı hâkimiyeti altında kalan Moldovya’da 18. asırdan îtibâren Rus etkisi arttı. Osmanlı-Rus devletleri arasında önemli bir problem hâlini aldı. 1812 Bükreş Antlaşmasıyla bölge Rusya hâkimiyetine girdi. Moldovya, Birinci Dünyâ Harbinden sonra Romanya’ya bağlandı. 1924’te bölgeyi işgâl eden Rusya, Ukrayna’ya bağlı özerk bir cumhûriyet kurdu. İkinci Dünyâ Savaşında bölge yeniden Rumenlerin eline geçtiyse de savaşın sonunda Rusların geri aldığı topraklarda Moldovya Sovyet Sosyalist Cumhûriyeti kuruldu. Sovyet Sosyalist Cumhûriyetler Birliğinin dağılması üzerine 24 Ağustos 1991 bağımsızlığını îlân etti ve Moldovya olan adını Moldova olarak değiştirdi. Yeni cumhûriyet 1991 Aralık ayında Bağımsız Devletler Topluluğuna katıldı. Ruslar ve Ukraynalıların nüfus bakımından fazla olduğu Dinyester Irmağının doğusunda kalan bölgenin Rusya’ya bağlanmasını isteyen isyancılarla hükümet kuvvetleri arasında çatışmalar 1992 sonuna kadar devam etti. Ülkede hâlihazırda iç huzur sağlanmış değildir.


Fizikî Yapı
Aşağı Dinyester ve Prut ırmakları arasında kalan Moldova toprakları alçak tepeler ve alüvyonlu ovalarla kaplıdır. Ovalar kuzeye doğru yükselirken plato görünümünü alır. En önemli dağ silsilesi 300-400 m yüksekliğindeki Kadri Dağlarıdır.
İklim ve Bitki Örtüsü
Moldova oldukça ılıman ve yağışlı bir kara iklimine sâhiptir. Kışları ılık, yazları sıcak geçer. Ülkenin kuzey ve orta kısımları ormanlarla kaplıdır.
Nüfus ve Sosyal Hayat
4.5 milyon civârındaki nüfûsunun % 64’ünü Moldavyalılar, % 14’ünü Ukraynalılar, % 13’ünü Ruslar, % 4’ünü Türk asıllı Gagavuzlar meydana getirir. Ülkenin resmî dili olan Moldavca, Romencenin lehçelerindendir. Gagavuzlar kendi dilleri olan Gagavuzcayı kullanırlar. Başşehir Kişinev dışında önemli şehirleri Tiraspol, Beltiy ve Bender’dir. Ülkede okuma yazma bilmeyen yoktur. On yıllık bir temel eğitim programı uygulanır.
Ekonomi
Ülke ekonomisi tarıma ve gıdâ sanâyiine bağlıdır. Çalışan nüfûsun % 35’i tarımda, % 28’i sanâyide, geri kalan kısmı diğer işlerde çalışır. Verimli topraklarda bağcılık, meyve ve sebzecilik yapılır. En önemli tarım ürünleri buğday, mısır, ayçiçeği, şekerpancarı ve tütündür.
Gıdâ sanâyiinin yanında tüketim maddeleri, elektrikli âletler ve inşâat malzemesi sanâyileri de gelişmektedir. Ülkede termik santrallerin dışında, Dinyester Irmağı üzerinde bir hidroelektrik santrali vardır. Moldova’da ulaşım demiryolu ve Dinyester Irmağı yoluyla sağlanır. Tek havaalanı başşehir Kişinev’dedir
Genel İstatistiki Bilgiler
Konum: Doğu Avrupa'da, Romanya'nın kuzeydoğusunda yer alır.
Coğrafi Konumu: 47 00 Kuzey derecesi, 29 00 Doğu boylamı
Bulunduğu Kıta: Doğu Avrupa
Yüzölçümü: 33,843 km²
Sınırları: toplam: 1,389 km
Sınır Komşuları: Romanya 450 km, Ukrayna 939 km
Denize Kıyısı (Sahil şeridi): 0 km (kara ile çevrili)
İklimi: Sert olmayan kışlar, sıcak yazlar
Arazi Yapısı: İnişli çıkışlı stepler, Karadeniz'in güneyinde aşamalı yokuşlar.
Deniz Seviyesinden Yüksekliği: en alçak noktası: Nistru (Dnister) Nehri 2 m
en yüksek noktası: Dealul Balanesti 430 m
Doğal Kaynakları: Linyit, fosfatlar, alçıtaşı, işlenebilir toprak
Arazi Kullanımı: tarıma uygun topraklar: %53
Devamlı Ekilen Alanlar: %14
Otlakları: %13
Ormanlık Arazisi: %13
Diğer Arazileri: %7 (1993 verileri)
Sulanan Arazisi: 3,110 km² (1993 verileri)
Ülkede Görülme Olasılığı Olan Doğal Afetler: Toprak kaymaları
Coğrafi Not: Kara ile çevrili
Nüfus: 4,431,570 (Temmuz 2001 verileri)
Nüfus Artış Oranı: %0.05 (2001 verileri)
Mülteci oranı: -0.3 mülteci/1,000 nüfus (2001 tahmini)
Bebek Ölüm Oranı: 42.74 ölüm/1,000 doğan bebek (2001 tahmini)
Ortalama Hayat Süresi: Toplam Nüfusun: 64.6 yıl
Erkeklerde: 60.15 yıl
Kadınlarda: 69.26 yıl (2001 verileri)
Ortalama Çocuk Sayısı: 1.67 çocuk/1 kadın (2001 tahmini)
HIV/AIDS - hastalıklarına yakalanan yetişkin sayısı: %0.2 (1999 verileri)
HIV/AIDS - hastalığı olan insan sayısı: 4,500 (1999 verileri)
HIV/AIDS - hastalıklarından ölenlerin sayısı: 100 den az (1999 verileri)
Ulus: Moldovalı
Nüfusun Etnik Dağılımı: Moldovalı/Romanyalı %64.5, Ukraynalı %13.8, Rus %13, Gagauz %3.5, Yahudi %1.5, Bulgar %2, diğer %1.7 (1989 verileri)
Din: Doğu Ortodoksları %98.5, Museviler %1.5, Baptistler (1991)
Diller: Moldovaca (resmi), Rusça, Gagauzca
Okur Yazar Oranı: 15 yaş ve üzeri için veriler
Toplam Nüfusta: %96
erkekler: %99
kadınlar: %94 (1989 verileri)
GSYİH: Satınalma Gücü paritesi - 11.3 milyar $ (2000 verileri)
GSYİH - reel büyüme: %-1.5 (2000 verileri)
GSYİH - sektörel bileşim: tarım: %31
endüstri: %35
hizmet: %34 (1998)
Enflasyon oranı (tüketici fiyatlarında): %32 (2000 verileri)
İş Gücü: 1.7 milyon (1998)
İşsizlik oranı: %1.9 ( 2000)
Endüstri: Gıda, tarım makineleri, beyaz eşya, şeker, bitkisel yağ, ayakkabı, tekstil
Endüstrinin büyüme oranı: %3 (2000 verileri)
Elektrik Üretimi: 4.155 milyar kWh (1999)
Elektrik Tüketimi: 5.78 milyar kWh (1999)
Elektrik İhracatı: 0 kWh (1999)
Elektrik İthalatı: 1.916 milyar kWh (1999)
Tarım Ürünleri: Sebze, meyve, şarap, üzüm, şeker pancarı, ayçiçeği çekirdeği, tütün, sığır eti, süt
İhracat: 500 milyon $ (2000)
İhracat Ürünleri: Gıda maddeleri %57, şarap, tütün, tekstil, ayakkabı, makine (1999)
İhracat Ortakları: Rusya %41, Romanya %9, Almanya %8, Ukrayna %7, İtalya, Beyaz Rusya (1999)
İthalat: 761 milyon $ (2000)
İthalat Ürünleri: Mineral ürünler ve yakıt %38, makine ve parça, kimyasallar, tekstil (1999)
İthalat Ortakları: Rusya %21, Romanya 1%6, Ukrayna %14, Almanya %12, İtalya %6, Beyaz Rusya (1999)
Dış Borç Tutarı: 900 milyon $ (2000)
Para Birimi: Moldova Leusu (MDL)
Para Birimi Kodu: MDL
Mali Yılı: Takvim yılı

Oylama: Bu makale henüz oylanmadı.
Yorumlar


Image and video hosting by TinyPic

Image and video hosting by TinyPic