Sayfa: [1] 2   Aşağı git
  Yazdır  
Gönderen Konu: Enlem ve boylam değerleri nasıl bulunmaktadır?  (Okunma Sayısı 8074 defa)
0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.
kontinental
VIP Üye
******

Performans: 164
Çevrimdışı Çevrimdışı

Cinsiyet: Bay
Mesaj Sayısı: 689



« : 16 Kasım 2007, 19:54:17 »


Enlem için yeryüzündeki bir noktanın Ekvator düzlemi ile yaptığı açı olarak ifade edilmektedir.
Boylam içinse Dünya üzerindeki bir noktanın başlangıç meridyeni yayı ve bunun anti meridyeni olan 180. meridyenin beraber oluşturmuş olduğu düzleme olan açısı olarak ifade ediliyor.
Enlem ve boylam dereceyle, derecenin 60'a bölünmesi ile dakikayla ve dakikanın 60'a bölünmesi ile de saniyeyle ifade edilir.
Eğer bunlar geometrik ifadeler ise; geometrik bir şekil olmayan Dünya'nın şekline yani "geoid"e nasıl uymaktadır.
Veya dakika ve saniye ile ifade edilmek istenen bildiğimiz Güneş'in önünden geçme sürelerine izafeten mi ortaya atılmış birşey mi?
Eğer çok basit bir soru sorduysam cahilliğime veriniz lütfen. Huh?
Kayıtlı
didanlı
Uzman Üye
*****

Performans: 161
Çevrimdışı Çevrimdışı

Cinsiyet: Bay
Mesaj Sayısı: 384


« Yanıtla #1 : 16 Kasım 2007, 23:08:40 »

bildiğim kadarıyla sorunuza gayet güzel cevap vermişsiniz hocam dediğiniz gibi süre ve açıyla alakalı
Kayıtlı

mevzu-u bahis vatan ise geris teferruattır
kontinental
VIP Üye
******

Performans: 164
Çevrimdışı Çevrimdışı

Cinsiyet: Bay
Mesaj Sayısı: 689



« Yanıtla #2 : 17 Kasım 2007, 05:39:09 »

didanlı Hocam sağolun.Ancak;
yeryüzünde süre kavramını meridyenlerle açıklayabiliriz.Ve iki komşu meridyen yayı arasında 4 dakikalık zaman farkı vardır.
Aynı zamanda bu iki komşu meridyen yayı 1 dereceye tekabül etmektedir.Ve bu 1 dereceyi de 60 dakikaya bölmüşlerdir.
Eğer süreyle ilgili ise neden gerçekte 4 dakikada güneşin önünden geçen bir yer 60 dakikayla ifade edilmiştir.
Veya açıyla ilgili ise neden bu açılar, geoid yani geometrik olmayan ve kutuplardan basık olan Dünya'mıza uyabiliyor.
Kayıtlı
kontinental
VIP Üye
******

Performans: 164
Çevrimdışı Çevrimdışı

Cinsiyet: Bay
Mesaj Sayısı: 689



« Yanıtla #3 : 17 Kasım 2007, 16:02:49 »

Değerli öğretmenlerim!. Değerli görüşlerinizi bekliyorum.
Kayıtlı
kontinental
VIP Üye
******

Performans: 164
Çevrimdışı Çevrimdışı

Cinsiyet: Bay
Mesaj Sayısı: 689



« Yanıtla #4 : 18 Kasım 2007, 15:55:27 »

Sayın öğretmen arkadaşlarım. Bu konuyla ilgili değerli görüşlerinizi bekliyorum.
Kayıtlı
Zeki GÜRBÜZ
Genel Moderator
******

Performans: 1698
Çevrimdışı Çevrimdışı

Cinsiyet: Bay
Mesaj Sayısı: 3882


Çine Anadolu Öğretmen Lisesi


« Yanıtla #5 : 18 Kasım 2007, 15:59:17 »

Hocam buradaki dakika iki derece arasındaki açısal değerleri yani ara değerleri belirtmek için kullanılan bir kavramdır.Zamansal anlamda bir dakika olduğunu düşünmüyorum.
Kayıtlı



    
       
        YURDUM
Ağladığım senin içindir
Güldüğüm senin için
Öpüp başıma koyduğum
Ekmek gibisin...
kontinental
VIP Üye
******

Performans: 164
Çevrimdışı Çevrimdışı

Cinsiyet: Bay
Mesaj Sayısı: 689



« Yanıtla #6 : 18 Kasım 2007, 18:12:34 »

Açılar geometrik ifadelerdir.
Geometrik olmayan bir Dünya'ya nasıl uyuyor peki bu açılar.
Kayıtlı
Zeki GÜRBÜZ
Genel Moderator
******

Performans: 1698
Çevrimdışı Çevrimdışı

Cinsiyet: Bay
Mesaj Sayısı: 3882


Çine Anadolu Öğretmen Lisesi


« Yanıtla #7 : 18 Kasım 2007, 18:24:16 »

Hocam haklısınız ama dünyamız da sadece ekvatordan şişkin kutuplardan basık diye ifade ediliyor.Halbuki dünyanın şekli yamur yumur bununla ilgili bir resim vardı bilgisayarımda ama bulamadım...
Kayıtlı



    
       
        YURDUM
Ağladığım senin içindir
Güldüğüm senin için
Öpüp başıma koyduğum
Ekmek gibisin...
kontinental
VIP Üye
******

Performans: 164
Çevrimdışı Çevrimdışı

Cinsiyet: Bay
Mesaj Sayısı: 689



« Yanıtla #8 : 18 Kasım 2007, 18:32:33 »

Dünya'nın şekli boylamsal açılara uyacaktır. Ancak parelellere uyması ilginç birşey. Aralarındaki 111 km meselesi kutuplara doğru tam olarak uymayabilir. Yani kutuplara doğru bu açıların normal geometrik açılardan farklı olarak daha sıklaşması gerekecektir.
Kayıtlı
Jön_Türk
VIP Üye
******

Performans: 164
Çevrimdışı Çevrimdışı

Cinsiyet: Bay
Mesaj Sayısı: 732



« Yanıtla #9 : 18 Kasım 2007, 19:00:07 »

 Dünyamızın bilinen hiçbir geometrik şekle benzememesi onun şeklinin geometrik olmadığı anlamına gelmez.Geoid de bu açıdan bakıldığında geometrik bir şekil olarak karşımıza çıkar. Soruya gelince; sorunuzun açısal ve çizgisel hızla alakalıdır.
 Dünyanın açısal hızı:
 24 saatte:360 derece
 1 saatte :15 derece
 4 dakikada :1 derecedir.(Boylama bağlı)
 Birde enleme bağlı çizgisel hız vardırki bildiğimiz gibi Ekvatordan kutuplara gidildikçe bu hız azalır.
 
 
Kayıtlı
kontinental
VIP Üye
******

Performans: 164
Çevrimdışı Çevrimdışı

Cinsiyet: Bay
Mesaj Sayısı: 689



« Yanıtla #10 : 20 Kasım 2007, 06:49:27 »

glasiyel hocam cevabınız için çok sağolun.
Hocam ancak benim bildiğim kadarı ile daire 360 eş dereceye bölünebilmektedir. Yani eğer Dünya'mız bu şekilde derecelere bölündüğü zaman bazı alanlarda- mesela kutuplar çevresinde- bunlar eşit dereceler olması gerekmez mi?
Kayıtlı
kontinental
VIP Üye
******

Performans: 164
Çevrimdışı Çevrimdışı

Cinsiyet: Bay
Mesaj Sayısı: 689



« Yanıtla #11 : 20 Kasım 2007, 06:52:56 »

Özür dilerim yanlış yazmışım.
Bunların eşit derece olmaması gerekmez mi?
Kayıtlı
onur aksakal
Genel Moderator
*****

Performans: 161
Çevrimdışı Çevrimdışı

Cinsiyet: Bay
Mesaj Sayısı: 213



« Yanıtla #12 : 20 Kasım 2007, 14:05:06 »

selamlar,
Dünyanın şekli olan geoid, gayri muntazam olduğundan -geometrik olarak tanımlanamadığından-geoid üzerindeki bir alanı tanımlamak oldukça güçtür. bu yüzden geoid herhangi bir yerdeki yükseklik değerlerinin ölçülmesine olanak sağlar.
bundan dolayı Yerbilimciler Dünyanın şeklini elipsoid modeller ile tanımlamışlardır. 1/5 000 000 ve daha küçük ölçekli haritalarda dünyanın şekli küre olarak, 1/1 000 000 ve daha büyük ölçekli haritalarda ise dünyanın şekli elipsoid olarak ele alınmaktadır. Ancak birbirinden farklı elipsoid modelleri şu anda mevcut olup, genelde haritalarda en son kullanılan WGS (World Geodetic system)  1984 elipsoidi kullanılmaktadır. WGS 1984 elipsoidi şu anda Dünyanın merkezi ile ilgili en doğru verileri kapsamaktadır.
Dolayısıyla enlem-boylam gibi kooordinat hesaplamaları için dünyanın şeklini elipsoid olarak kabul ediyoruz
Kayıtlı
DoguateS
Doğu ATEŞ
VIP Üye
******

Performans: 1781
Çevrimdışı Çevrimdışı

Cinsiyet: Bay
Mesaj Sayısı: 1125



Site
« Yanıtla #13 : 13 Ocak 2008, 20:20:13 »

Kontinental hocam vallahi hiç de kolay olmayan bir soru sormuşsun.
İlk kısmı çok değerli coğrafyacı ayrıca fizikçi olan sınıf arkadaşım Onur AKSAKAL açıklamış. Yani dünya temelde sferoid olarak kabul edilir. Örneğin benim 9. sınıf kitabımda geoid olarak verdiğim şekil geoid değil sferoiddir. Eğer elinizde varsa bunu bazı arkadaşların düşündüğü gibi yanlış bir bilgi olarak kabul etmiş olabilirsiniz. Ama bunda amaç meseleyi öğrenci mantık düzeyine indirgeyebilmekti.

Sorunun devamına gelelim.
Burada aslında sorunun tam cevabı yukarıda var. Ama bazı kavramları açarsak sizde ilerleyen süreçte sorunun kaynağını derinlemesine belirtirseniz verimli bir paylaşım yapmış olacağımızı düşünüyorum.

Dünya kendi çevresinde dönerken üzerinde her hangi bir nokta düşünelim ve bu nokta A noktası olsun. A noktasının tam dönüşünü tamamladığı çember Paraleldir. Paralelelerin en büyüğü yerin merkezimden geçtiği düşünülen Ekvatordur. A noktasını oluşturan çemberin tümüyle dolu olduğunu düşünürsek bir düzlem elde ederiz. Bu düzlemi dik kesen herhangi bir çizgiye ise meridyen diyoruz.

Gözlem noktamız üzerinde yaşadığımız yer olsun. Atıyorum ankara olsun. Ankaradan geçen meridyen ile  başlangıç olarak seçtiğimiz nokta arsındaki açı bize boylam değerini verir. Örneğin Süleymaniye camii de başlangıç noktam olsun. Süleymaniye başlangıç meridyenim ile Ankara arasındaki açı benim için boylam değeridir. Meridyen ekvatora dik olduğundan aynı meridyen üzerine bulunan tüm noktaların  boylamı birbirine eşittir.

Enleme gelince bir yerde elimize aldığımız çekül doğrultusu ile ekvator düzlemi arasındaki açıya enlem diyoruz.

Burada sinirleri bozan dünyanın üç boyutlu bir cisim olmasıdır. Örneklersek düzlemlerde yani pisagor geometrisinde açılar basit ve tekdüzedir. Ancak üç boyutlu cisimlerde geometri alabildiğine karmaşık hale gelir. YA da daha doğru söylersek sözel mezunu bizler için oldukça karmaşıktır. Burada silindir üzerinde üçgenin iç açıları toplamının 180 den daha fazla 570 e kadar gidebildiğini de vurgulamak gerekir. Bu karışıklık içinde bir de dünyanın çok bozuk bir yüzey ve şekle sahip olması da girince hesap kitap tümüyle karışmaktadır. Bunu şu örnekle açalım. Dünyanın en yüksek füze teknolojisine sahip rus ve abd bile füzelerinde sıklıkla yanlış hedefleri vurmaktadır. Bunu nedeni gerek geoid gerekse de deniz yüzeyinin de statik bir düzlem olmamasıdır (18 metreye kadar bir derinlik ve yükseklik farkı vardır.) Sonuç olarak bu şekilsel karmaşayı aşmak için dünyanın dönüş süreci esas alınmıştır.

24 saat olarak ifade edilen A-A durumu (A nın tam turla aynı yere ulaşması durumu) önce 24 e sonra 60 a sonra tekrar 60 a bölünmüştür. Yani bahsettiğiniz hesabın temelini dikey çizgiler yani meridyenler oluşturur.Dünyaya yakın bir yıldız düşünelim. Bu yıldızdan dünyanın merkezine  bir doğru ışın ulaşsın. Işının dünya üzerinde bıraktığı bir iz kabul düşünelim. Bu iz ile başlangıç yüzeyi (meridyeni) arasındaki açı boylamı ifade eder (yukarıda da bunu ifade etmiştik.). Şimdi bu izi ölçelim. Atıyorum x kadar bir çizgi elde etmiş olalım. Dünya 24 saatte bir tur döndüğüne göre biz bir saatte belirli bir enlemde alınan yolu sferoid üzerinden hesaplayabiliriz. O halde sferoid üzerindeki enlem değerine f dediğimizide f:24 bize bir saatte o enlemde alınan yolu gösterecektir. Şimdi biz x çizgisini bu sayısal değere bölersek karşımıza önce bir tam sayı çıkar. Bu o noktanın greenwich ile arasındaki zamansal farkın düz ifadesidir. Bölme işleminde kalanı 60 a böldüğümüzde (ilk bölme işleminde bölüm saat, ikincide dakikayı gösterir.)  A'nın uzaklığının dakika cinsinden bulmuş oluruz eğer hala kalan varsa bir kez daha 60 bölerek A noktasının saniye cinsinden yerini somutlamış olacağız. Ancak görüldüğü gibi bu değerler geoid için değil sferoid için kesin ve kanıtlanabilirdir.

Aynı şekilde A noktasını bulduğumuz yıldız ışınının ekvator düzlemi ile yaptığı açı enlem değerini verir. Hem boylam hem de enlem değerlerini kesin olarak bulmak ve ortak bir sayısal değer vermek için enlemler de  saat ve dakika cinsinden hesaplanmaktadır.

Ortalığı biraz karıştırdım sanırım. Ama başka türlü de açıklayamıyorum. En yalın haliyle sanırım bu yeterli olacaktır. Bir de örnek soru çözerek kontinental hocamın bu kolay sorusunun Smiley cevaplamaya çalışayım.

Soru: Bir yıldızın (kastedilen A noktasıdır) meridyeninden geçen yerel saat 9.15 bu anda greenwich saati 20.40 olsun. Bu yerin boylam değeri kaçtır?

20 sa 40dk-9 sa 15 dk= 11 sa 25 dk olur. (İki meridyen arasındaki zamansal fark ya da yukarıda bahsettiğim ışının çizgisini oluşturan süreç. BU süreç nerede olursa olsun açısal durum değişmediğinden sabit olacaktır).

Yıldız çizgisi 24 satte tamamlandığına göre ve bu dönme 360 derece olduğundan saatteki açısal hız 15 derecedir. O halde
11 sa25 dk= 11  25/
                        60  olacaktır (bölü çizgisini ortaya koyamadım 25 bölü atmış anlamında)

11  25/
     60    x  15 olacaktır. (yani 11 tam 25 bölü 60 çarpı 15 eşittir)

171 derece 1/4 dakika olur. Bir dakika atmış saniye olduğuna göre tam sonuç

171 derece 15 dakika olacaktır.

Yani meselenin temeline herhangi bir noktanın tam bir turunun zamansal süreci esas alınmıştır.

Hoşçakalın...


   
Kayıtlı

kontinental
VIP Üye
******

Performans: 164
Çevrimdışı Çevrimdışı

Cinsiyet: Bay
Mesaj Sayısı: 689



« Yanıtla #14 : 13 Ocak 2008, 20:32:54 »

Kontinental hocam vallahi hiç de kolay olmayan bir soru sormuşsun.
İlk kısmı çok değerli coğrafyacı ayrıca fizikçi olan sınıf arkadaşım Onur AKSAKAL açıklamış. Yani dünya temelde sferoid olarak kabul edilir. Örneğin benim 9. sınıf kitabımda geoid olarak verdiğim şekil geoid değil sferoiddir. Eğer elinizde varsa bunu bazı arkadaşların düşündüğü gibi yanlış bir bilgi olarak kabul etmiş olabilirsiniz. Ama bunda amaç meseleyi öğrenci mantık düzeyine indirgeyebilmekti.

Sorunun devamına gelelim.
Burada aslında sorunun tam cevabı yukarıda var. Ama bazı kavramları açarsak sizde ilerleyen süreçte sorunun kaynağını derinlemesine belirtirseniz verimli bir paylaşım yapmış olacağımızı düşünüyorum.

Dünya kendi çevresinde dönerken üzerinde her hangi bir nokta düşünelim ve bu nokta A noktası olsun. A noktasının tam dönüşünü tamamladığı çember Paraleldir. Paralelelerin en büyüğü yerin merkezimden geçtiği düşünülen Ekvatordur. A noktasını oluşturan çemberin tümüyle dolu olduğunu düşünürsek bir düzlem elde ederiz. Bu düzlemi dik kesen herhangi bir çizgiye ise meridyen diyoruz.

Gözlem noktamız üzerinde yaşadığımız yer olsun. Atıyorum ankara olsun. Ankaradan geçen meridyen ile  başlangıç olarak seçtiğimiz nokta arsındaki açı bize boylam değerini verir. Örneğin Süleymaniye camii de başlangıç noktam olsun. Süleymaniye başlangıç meridyenim ile Ankara arasındaki açı benim için boylam değeridir. Meridyen ekvatora dik olduğundan aynı meridyen üzerine bulunan tüm noktaların  boylamı birbirine eşittir.

Enleme gelince bir yerde elimize aldığımız çekül doğrultusu ile ekvator düzlemi arasındaki açıya enlem diyoruz.

Burada sinirleri bozan dünyanın üç boyutlu bir cisim olmasıdır. Örneklersek düzlemlerde yani pisagor geometrisinde açılar basit ve tekdüzedir. Ancak üç boyutlu cisimlerde geometri alabildiğine karmaşık hale gelir. YA da daha doğru söylersek sözel mezunu bizler için oldukça karmaşıktır. Burada silindir üzerinde üçgenin iç açıları toplamının 180 den daha fazla 570 e kadar gidebildiğini de vurgulamak gerekir. Bu karışıklık içinde bir de dünyanın çok bozuk bir yüzey ve şekle sahip olması da girince hesap kitap tümüyle karışmaktadır. Bunu şu örnekle açalım. Dünyanın en yüksek füze teknolojisine sahip rus ve abd bile füzelerinde sıklıkla yanlış hedefleri vurmaktadır. Bunu nedeni gerek geoid gerekse de deniz yüzeyinin de statik bir düzlem olmamasıdır (18 metreye kadar bir derinlik ve yükseklik farkı vardır.) Sonuç olarak bu şekilsel karmaşayı aşmak için dünyanın dönüş süreci esas alınmıştır.

24 saat olarak ifade edilen A-A durumu (A nın tam turla aynı yere ulaşması durumu) önce 24 e sonra 60 a sonra tekrar 60 a bölünmüştür. Yani bahsettiğiniz hesabın temelini dikey çizgiler yani meridyenler oluşturur.Dünyaya yakın bir yıldız düşünelim. Bu yıldızdan dünyanın merkezine  bir doğru ışın ulaşsın. Işının dünya üzerinde bıraktığı bir iz kabul düşünelim. Bu iz ile başlangıç yüzeyi (meridyeni) arasındaki açı boylamı ifade eder (yukarıda da bunu ifade etmiştik.). Şimdi bu izi ölçelim. Atıyorum x kadar bir çizgi elde etmiş olalım. Dünya 24 saatte bir tur döndüğüne göre biz bir saatte belirli bir enlemde alınan yolu sferoid üzerinden hesaplayabiliriz. O halde sferoid üzerindeki enlem değerine f dediğimizide f:24 bize bir saatte o enlemde alınan yolu gösterecektir. Şimdi biz x çizgisini bu sayısal değere bölersek karşımıza önce bir tam sayı çıkar. Bu o noktanın greenwich ile arasındaki zamansal farkın düz ifadesidir. Bölme işleminde kalanı 60 a böldüğümüzde (ilk bölme işleminde bölüm saat, ikincide dakikayı gösterir.)  A'nın uzaklığının dakika cinsinden bulmuş oluruz eğer hala kalan varsa bir kez daha 60 bölerek A noktasının saniye cinsinden yerini somutlamış olacağız. Ancak görüldüğü gibi bu değerler geoid için değil sferoid için kesin ve kanıtlanabilirdir.

Aynı şekilde A noktasını bulduğumuz yıldız ışınının ekvator düzlemi ile yaptığı açı enlem değerini verir. Hem boylam hem de enlem değerlerini kesin olarak bulmak ve ortak bir sayısal değer vermek için enlemler de  saat ve dakika cinsinden hesaplanmaktadır.

Ortalığı biraz karıştırdım sanırım. Ama başka türlü de açıklayamıyorum. En yalın haliyle sanırım bu yeterli olacaktır. Bir de örnek soru çözerek kontinental hocamın bu kolay sorusunun Smiley cevaplamaya çalışayım.

Soru: Bir yıldızın (kastedilen A noktasıdır) meridyeninden geçen yerel saat 9.15 bu anda greenwich saati 20.40 olsun. Bu yerin boylam değeri kaçtır?

20 sa 40dk-9 sa 15 dk= 11 sa 25 dk olur. (İki meridyen arasındaki zamansal fark ya da yukarıda bahsettiğim ışının çizgisini oluşturan süreç. BU süreç nerede olursa olsun açısal durum değişmediğinden sabit olacaktır).

Yıldız çizgisi 24 satte tamamlandığına göre ve bu dönme 360 derece olduğundan saatteki açısal hız 15 derecedir. O halde
11 sa25 dk= 11  25/
                        60  olacaktır (bölü çizgisini ortaya koyamadım 25 bölü atmış anlamında)

11  25/
     60    x  15 olacaktır. (yani 11 tam 25 bölü 60 çarpı 15 eşittir)

171 derece 1/4 dakika olur. Bir dakika atmış saniye olduğuna göre tam sonuç

171 derece 15 dakika olacaktır.

Yani meselenin temeline herhangi bir noktanın tam bir turunun zamansal süreci esas alınmıştır.

Hoşçakalın...


   

Teşekkürler hocam.
Açıkçası ne diyeceğimi bilemiyorum. Smiley

Bu kadar derin hesaplar beklemiyordum.( En azından benim seviyem için derin Smiley )

Verdiğiniz bilgiler için çok sağolun.
Kayıtlı
Sayfa: [1] 2   Yukarı git
  Yazdır  
 
Gitmek istediğiniz yer:  

Image and video hosting by TinyPic

Image and video hosting by TinyPic